De laatste hoofdstukken beschrijven hoe enkele platenzaken overleven in het digitale tijdperk, ondermeer door specialisatie en evenementen als in-store optredens en Record Store Days.

Een fijn nostalgisch bladerboek, dat misschien nog meer tot de verbeelding van Amerikanen spreekt, maar waarvan ik wel zin kreeg om een rondje platenzaken te doen…

De eerste hoofdstukken verhalen op een onderhoudende manier hoe Jones in de muziekbiz terechtkwam. Hij verkocht tweedehands plaatjes op een markt, werd manager van de kortstondig succesvolle Cherry Boys en probeerde vanuit een busje restpartijen te slijten aan muziekwinkels. In de jaren erna werkte hij als vertegenwoordiger voor verschillende distributeurs en labels, meest recent voor Proper Music.

Een groot deel van het boek beschrijft Jones’ roadtrip langs de 50 uitverkoren winkels. De auteur beschrijft hoe deze winkels zijn ontstaan, wat ze uniek maakt en waarom zij nog wel overeind zijn gebleven. Vermakelijk zijn de vele andekotes over curieuze klanten, die bijvoorbeeld alleen maar platen met een vrachtwagen op de hoes willen, alles in tweevoud kopen of met de meest onduidelijke vragen bij de balie komen (“12 jaar geleden hoorde ik een nummer op de radio met ‘love’ erin, heeft u dat toevallig?”). De verkopers hebben vaak ook een groot oplossend vermogen nodig om merkwaardig gespelde artiestnamen te ontcijferen.

Een vaak terugkerend thema is de creatieve wijze waarop vroeger hitparades werden gemanipuleerd. De platenmaatschappijen creëerden vaak hits, door platenzaken gratis platen en andere goodies aan te bieden, in ruil voor wat creatief boekhouden met de verkoopcijfers, die vroeger nog handmatig werden ingevuld. Soms keken winkels zelfs de andere kant op en lieten de medewerker van de platenmaatschappij zelf het lijstje met aantallen verkochte platen invullen…

Tussen de regels door stipt Graham Jones in dit boek veel zaken aan waardoor de kleine winkeliers het moeilijk hebben gekregen. Zo vindt hij het jammer dat platenzaken geen vertegenwoordigers meer langs de winkels sturen, maar zich beperken tot het rondsturen van talloze mails, waarin alle releases evenzeer worden opgehemeld. Ook maakt hij zich zorgen om ontwikkelingen zoals gratis cd’s bij kranten, of muziek die veel eerder op internet beschikbaar is dan als geluidsdrager in de winkel.
Het meest druk maakt hij zich echter om het monopolie van supermarkten en grote ketens, die hit-albums vaak als eerste hebben én kunnen verkopen tegen een prijs waarmee kleine winkels niet kunnen concurreren. Jones geeft zelfs diverse voorbeelden van winkels die hun cd’s maar zelf bij de supermarkt gingen kopen omdat dit voor hun veel goedkoper was dan direct inkopen bij de platenmaatschappij!

Alleen door zich te onderscheiden met goede service aan klanten en door specialisatie in muzikale niches kunnen de kleintjes overeind blijven. Hopelijk zingen de meeste winkels in Last Shop Standing het nog een tijdje uit, want het boek heeft me wel nieuwsgierig gemaakt naar diverse winkels…

Bijna alle geïnterviewden geven aan dat ze het jammer vinden hoe internet het luister- en koopgedrag van muziekliefhebbers heeft veranderd, en dat het een gemis is dat de speciaalzaken voor liefhebbers in rap tempo verdwijnen. De ondervraagden geven echter ook bijna allemaal toe dat ze zelf nauwelijks meer op platenjacht gaan, vooral door de dagelijkse beslommeringen van werk en gezin. Achterin het boek staan lijstjes met aanbevolen Amerikaanse en Britse platenzaken, waarvan er nu vast alweer enkelen de deuren hebben moeten sluiten.

‘Old Rare New’ is vooral een feest der herkenning voor romantisch-nostalgische zielen die behept zijn met het verzamelaarsgen. In het gevoel dat muziekjournalist Byron Coley beschijft kan ik me goed inleven:
“Still, there is nothing quite like walking into a strange little record store in a town far from home and finding a record you’ve been after for so long, you didn’t even remember you wanted it until you flipped through the bin and saw it. There is no similar charge available online, and it can’t be gotten from a CD. It is something unique to vinyl and little stores and the people who live to breathe their air.”
Coley besluit optimistisch: “Our numers may be dwindling (or maybe not), but as long as there are any of us, the independent record stores will never die.”

‘Old Rare New’ is in 2008 verschenen bij Black Dog Publishing, een Londense uitgeverij die zich heeft toegelegd op boeken om van te watertanden over kunst, muziek, fotografie en andere kunsten.

Een minpuntje is de lijmkwaliteit van de uitgave: na een keer lezen is het boek behoorlijk uit elkaar gevallen.

Volgens de auteur van het artikel Leo Boudewijns zou de Nederlandse regering zich dit moeten aantrekken: “de door dit rapport duidelijk aangetoonde wantoestanden kunnen en mogen niet langer voortduren. [...] Het is te hopen dat de overheid de schreeuw om hulp zal verstaan, niet alleen in het belang van de gedupeerden, maar ook vanwege het voortbestaan van een belangrijke kulturele industrie.”

Gelukkig was de redding nabij voor de platenindustrie: in hetzelfde jaarboek wordt de komst van digitale audio en video aangekondigd. Het is nog even spannend welk formaat gaat doorbreken: de Compact Disc van Philips, een 30cm plaat van Sony (speelduur: 2,5 uur per kant!) of een 30cm plaat van JVC en RCA (2 uur speeltijd). Er wordt al voorspeld dat het ‘wonderding’ de Compact Disc de beste kansen heeft om de standaard te worden. Positief voor de consument, want een Compact Disc zal volgens het artikel niet meer gaan kosten dan een ‘huidige LP uit de duurste serie, misschien zelfs minder’. Bovendien hoeft men geen dure naalden meer te vervangen, slechts eens in de duizend speeluren de laser unit te vernieuwen (kost slechts een tientje!). Ook zullen vinyl en Compact Disc nog jaren ‘in vreedzame coëxistentie” naast elkaar blijven bestaan.

Daarbij komt natuurlijk dat het niveau van de muziekweergave een ‘sprong vooruit’ zal maken: “De muziek zelf zal nog veel natuurgetrouwer, helderder en gaver klinken met een winst aan duidelijkheid en doortekening. [...] Of de winst van zo’n 15dB aan dynamiek voor nieuwe problemen zorgt (lawaaivervuiling, burengerucht)? Och, dat zal wel loslopen. De eerste ervaringen leren, dat de grote winst juist schuilt in een plus aan rust en stilte in de zachte passages.”

In Vinylfanaten laat Haagsma zeer uiteenlopende verzamelaars aan het woord. Bekende Nederlanders die hun passie niet onder stoelen of banken steken zoals Jules Deelder en Johan Derksen, DJ’s als Wipneus en Pim, Miss Djax en Stephen Dewaele (2 Many DJ’s), platenverkopers als Michel Terstegen (Da Capo, Utrecht) en Rob en Elly (Vinylarchief, Nijmegen), muziekjournalisten en onbekendere hobbyisten.

Leuk is dat ze allemaal zulke verschillende voorkeuren hebben. Bijvoorbeeld wat betreft verzamelgebieden: jazzplaten op bepaalde labels, picture discs, kerstplaten, alle uitgaven wereldwijd van Iron Maiden, exotica (instructieplaten voor papegaaien!), Franse EP’s of gewoon zo veel mogelijk. Voor sommige verzamelaars moeten exemplaren puntgaaf zijn, voor anderen zijn het gebruiksvoorwerpen die je zoveel mogelijk moet draaien. Collecties van tienduizenden platen zijn geen uitzondering in dit boek. Niet geheel onverwacht is dit boek vooral een mannenbolwerk, Miss Djax en Elly van Vinylarchief zijn de enige vrouwen die aan het woord komen.

De meeste vinylfanaten geven toe dat hun omgeving vaak met opgetrokken wenkbrauwen naar hun hobby kijkt. Een enkeling vertelt zelfs dat zijn obsessieve hobby z’n leven zo bepaalt dat hij daardoor geen partner heeft. Zover ga ik gelukkig bij lange na niet, maar ook voor mij als bescheiden platenverzamelaar is Vinylfanaten geregeld een feest der herkenning.

Na elk interview staat een handgeschreven top 10 van elke verzamelaar. Achterin het boek staat nog een praktisch hoofdstukje met de vraag waarom je eigenlijk dat ouderwetse, onhandige vinyl zou willen gebruiken en tips voor het kopen en onderhouden van platen, gevolgd door een epiloog waarin Haagsma over zijn eigen verzamelervaringen schrijft. Ik kocht het met veel liefde gemaakte boek overigens van Haagsma zelf op de recente Mega Platen & CD Beurs in Utrecht, de grootste platenbeurs ter wereld.